Srodek wymiany wartosci, czy moze wartosc sama w sobie ? Pieniadze. Wielu zyje tylko dla nich, inni zas mowia, ze pieniadze szczescia nie daja. Jak wszyscy wiemy jest to nieodlaczny i niezbedny element naszego codziennego zycia. Funkcje pieniedzy wykraczaja daleko poza ekonomie - sa przede wszystkim wyznacznikiem statusu spolecznego. Jaka bedzie przyszlosc tego sztucznego ale jakze niezbednego tworu ? Sprobuje w tym poscie naszkicowac ogolne trendy, ktorym bedzie podlegac w blizszej lub dalszej przyszlosci pieniadz oraz rynki finansowe.

” In the electronic city, the final step in evolution of money is being taken. Money is being demonetized. Money is being eliminated. “

Howard Greenspan, Heraclitus Corporation

Wirtualne pieniadze

Ten trend zna nie mala czesc naszego spoleczenstwa - studenci, menedzerowie, ludzie z wyzszym wyksztalceniem, mieszkancy wiekszych miast a takze ci ponizej 50-tki sa dobrze zaznajomieni z kontami internetowymi i pieniedzmi w postaci liczby blyszczacej na monitorze. To jednak dopiero poczatek - duza czesc innowacji w tym zakresie jest jeszcze przed nami. Wirtualne pieniadze maja szereg zalet, ktore stawiaja je przed drukowanym pieniadzem. Po pierwsze trudniej je ukrasc, zgubic lub zniszczyc. Po drugie sa wygodniejsze w uzyciu - mozesz przeprowadzic operacje na nich bez udawania sie do banku i placisz za to mniejsza prowizje. Wielu z nas zna te zalety. Przyszlosc rysuje przed nami ciekawsze wizje.

Wirtualne pieniadze prawdopodobnie wypra calkowicie pieniadz papierowy. Jezeli wszystko pojdzie dobrze i ludzkosc uniknie samozaglady albo powrotu do spoleczenstw zbieracko-lowieckich komputeryzacja obejmie caly swiat i wykroczy ostatecznie poza granice naszej planety. Rozwoj wirtualnych swiatow takich jak WoW albo Second Life przyspieszy proces “wirtualnienia” waluty. W swiecie rzeczywistym bedzie dalej zachodzic globalizacja oraz integracja spoleczenstw. Skutkiem bedzie powstanie jednej ogolnoswiatowej waluty. Wahania kursow walutowych i rynek Forex odejda w niepamiec ;) . Wirtualne pieniadze na twoim koncie bankowym, ktorymi bedziesz placil w rzeczywistych sklepach, beda akceptowalne rowniez w swiatach wirtualnych. W koncu nie bedzie roznicy pomiedzy rzeczywistym i wirtualnym ale to nie jest temat tej rozprawy. Rzecz w tym, ze nadejdzie dzien, kiedy papierowy pieniadz zaniknie calkowicie. Bedziemy mieli jedna walute i dwa swiaty.

Wirtualne pieniadze maja inne zalety (albo wady, zalezy co cenisz bardziej - prywatnosc czy wygode). Po pierwsze ich nosnikiem moze byc kazdy przedmiot zaopatrzony w chip komputerowy. A wiec moga to byc karty platnicze i kredytowe, smartcards, telefony komorkowe itp. Ostatecznie bedzie to implant wszczepiony pod skore. Bedzie to twoj dowod osobisty, prawo jazdy, bilet komunikacji miejskiej, karty platnicze i kredytowe, informacje o zasobie twojego konta i kredytach mieszkaniowych, historia zdrowia i inne informacje zawarte w jednym mikroskopijnym urzadzeniu. Co wiecej, kazdy przedmiot, ktory kupisz w jakimkolwiek sklepie niewazne czy w mikro sklepiku osiedlowym czy wielkim hipermarkecie - kazdy towar od spinaczy, oliwek i piwa po odkurzacze, telewizory i samochody beda takze mialy wbudowany w opakowanie (lub w siebie) chip RFID. Rzad bedzie mogl w ten sposob kontrolowac na co wydajesz swoje pieniadze, gdzie je wydajesz,gdzie zabierasz kupiony towar i na co go pozniej przeznaczasz. Slowem bedzie mogl kontrolowac wszystko. Bedzie to totalna kontrola kazdego czlowieka, kazdej transakcji przez niego przeprowadzonej - nie wazne czy chodzi o kupno chusteczek do nosa w kiosku czy przejecie jednej gigantycznej korporacji przez druga, jeszcze wieksza.

Taka sytuacja bedzie miala swoje oczywiste wady ale nie mozna zapominac o zaletach. Majac kontrole nad przeplywem pieniedzy oraz towarow a takze ustanawiajac zakaz anonimowych transakcji bedzie mozna skutecznie walczyc z przestepstwami podatkowymi oraz z dzialanoscia czarnego rynku. W swiecie, w ktorym mlodzi ludzie w serwisach spolecznosciowych publikuja swoje zdjecia, dane osobowe, preferencje seksualne a nawet wysokosc zarobkow taka drastyczna przejrzystosc i brak anonimowosci nikogo nie zadziwi.

Jedna z interesujacych innowacji jezeli chodzi o bezpieczenstwo finansowe bedzie mozliwosc zastrzezenia na co pieniadze beda mogly zostac wydane. Wyobrazcie sobie sytuacje w ktorej przelewacie 2 tys zl corce mieszkajacej w akademiku w innym miescie aby oplacila studia. Nie wiecie na co tak naprawde zostana przeznaczone te pieniadze, czy aby napewno na studia? a moze na piwko albo na waciki? Tak wiec przed zrealizowaniem przelewu bedzie mozna pewna czesc pieniedzy “oznakowac” elektronicznie tak aby moglyby byc wydane tylko np. na ksiazki albo czesne ale juz nie na alkohol albo inne “nieautoryzowane” zakupy. Oczywiscie bedzie to mozliwe dopiero, kiedy pieniadz elektroniczny wyprze calkowicie pieniadz papierowy.

Instrumenty finansowe nowego swiata

Teraz slowo o instrumentach finansowych. Nawet w Stanach Zjednoczonych jeszcze trzy dekady temu wybor byl dosyc prosty - kazdy szanujacy sie czlonek klasy sredniej mial ksiazeczke czekowa i prosty kredyt hipoteczny a jak lubil nowinki i mial smykalke inwestora to jeszcze karte kredytowa i portfelik akcji. Obecnie ilosc instrumentow finansowych jest ogromna i rosnie. Osobiscie uwazam, ze predzej doswiadczymy “osobliwosci finansowej” niz osobliwosci technologicznej. W dzisiejszych czasach do wyboru mamy m.in. lokaty, obligacje, konta ubezpieczeniowe i oszczednosciowe, akcje, kredyty gotowkowe i hipoteczne, odwrocone hipoteki, fundusze inwestycyjne, powiernicze i hedgingowe a nawet fundusze funduszy, produkty strukturyzowane no i oczywiscie instrumenty pochodne czyli opcje, kontrakty terminowe, swapy, pochodne kredytowe i warranty. Niezly skok w porownaniu do ksiazeczki czekowej i hipoteki na domek :) . Ilosc sposobow aby pomnazac swoj kapital juz teraz jest ogromna. Co wiec czeka nas w przyszlosci ? Powodz nieskonczenie skomplikowanych i wydajnych instrumentow finansowych oczywiscie. Zarzadzajacy produktami strukturyzowanymi juz teraz przescigaja sie w pomyslowosci. Istnieja struktury oparte o ceny win na swiatowych rynkach, ceny zywnosci a nawet o pogode (!). Jezeli twoj zysk zalezy od pogody to czemu nie moglby zalezec od losowan lotto lub od wynikow meczow Orange Ekstraklasy (Chociaz to ostatnie byloby bardzo sliska inwestycja ;) ) ? Zawilosc niektorych uslug finansowych jest tak ogromna, ze nawet doswiadczeni bankierzy maja problem z ich zrozumieniem i poprawnym oszacowaniem ryzyka. To bylo m.in. powodem kryzysu kredytowego w USA w zeszlym roku. Jak wiec polapac sie w tym wszystkim ? Jak nie zwariowac i inwestowac z powodzeniem ? Jak wybrac interesujaca nas inwestycje w gaszczu roznorodnych ofert ? Za kilkadziesiat lat z pomoca przyjdzie nam sztuczna inteligencja.

W przyszlosci swoje pieniadze bedziemy powierzac inteligentnym programom inwestycyjnym. W czasie rzeczywistym programy te beda przeszukiwac poprzez Internet oferty inwestycyjne i wybierac najlepsza dla ciebie inwestycje w oparciu o szeroki wachlarz cech i parametrow. Beda uwzgledniac oczywiscie tendencje do ryzyka i horyzont inwestycyjny ale rowniez takie rzeczy jak twoje zdrowie, pogode czy wiek twoich dzieci. W czasie gdy systemy AI beda pomnazac twoj kapital, ty bedziesz mogl sobie smacznie spac, smigac na nartach w Alpach lub robic cokolwiek innego byleby nie zaprzatac swojej glowy zawilymi szczegolami swiata finansow.

Przyszlosc rynkow finansowych i bankowosci

Swiat finansow i bankowosci czeka w nadchodzacych dekadach gruntowna zmiana. Bedzie zachodzic konsolidacja sektora bankowego - wieksi gracze beda wchlaniac mniejszych i przeprowadzac fuzje na wielka skale. Ostatecznie na rynku zostanie jedna lub dwie megakorporacje dyktujace calemu swiatu swoje warunki. Korporacje te beda oferowac kompleksowe uslugi finansowe od kolyski az po grob dostosowane idealnie do ciebie. Bankierzy przy ich konstruowaniu beda brac pod uwage twoj styl zycia, wyksztalcenie, upodobania, hobby, wiezi malzenskie i rodzinne a nawet stan zdrowia czy jakosc kodu genetycznego (okreslajaca prawdopodobienstwo zapadniecia na rozne choroby), rase, wyznanie czy orientacje i zachowania seksualne. Wszystkie posiadane przez ciebie uslugi finansowe (np. kredyt mieszkaniowy, gotowka, srodki na lokacie, akcje itp.) zleja sie w jedno ogolne konto finansowe. Konto to zarzadzane bedzie przez AI. Poniewaz ten system bedzie na biezaco ocenial twoja wartosc netto bedziesz mogl automatycznie wykorzystac srodki z jednej czesci konta tworzac zobowiazania w innej. Przykladowo koszt kupna nowego samochodu bedziesz mogl wlaczyc do swojego kredytu mieszkaniowego. To twoje ogolne konto stanie sie ostatecznie czescia ogolnoswiatowego systemu o nieskonczonej kompleksowosci. Twoja mikroczesc tego superportfolio bedzie rozumiana i postrzegana nie jako akcje czy obligacje ale jako instrument stworzony aby idealnie zaspokajac twoje obecne i przyszle potrzeby. Pytanie, ktore sie nasuwa czy taki “superpolaczony” model ekonomii pozwoli nam zarabiac lepiej i szybciej czy moze stworzy nowe zagrozenia dla naszych finansow ? Zapewne i jedno i drugie.

Zaskakujace ale innym trendem w swiecie bankowosci bedzie stopniowy spadek znaczenia samych bankow. Pozwoli to ominac czesto niemale prowizje za uslugi finansowe. Juz teraz mozemy dostrzec zaczatki tego procesu. Niedawno utworzony serwis monetto.pl to przyklad tzw. peer to peer banking. Pozwala on na pozyczanie pieniedzy bez posrednictwa banku. Mozesz zarowno byc pozyczkodawca i ustalac oprocentowanie pozyczki jak i pozyczkobiorca i wybrac najkorzystniejsza (tj. najmniej oprocentowana) oferte. Kolejny przyklad to tzw. crowdsourcing inwestycyjny. Jest to swojego rodzaju finansowy swarm intelligence. Dobrym przykladem jest firma Marketocracy. Przedsiebiorstwo to prowadzi platforme internetowa na ktorej internauci moga symulowac gre na gieldzie. Na pierwszy rzut oka wyglada to tylko na symulator inwestycyjny ale Marketocracy idzie dalej. Co miesiac stu najlepszych graczy jest zapraszanych do rady doradczej funduszu inwestycyjnego Marketocracy. Fundusz ten gra juz prawdziwymi pieniedzmi na prawdziwych rynkach (i to nie mala iloscia pieniedzy bo w listopadzie 2001 bylo to 55 mln dol). Rada doradcza glosuje jakie akcje fundusz ma kupic. Jaki pozytek maja z tego gracze na symulatorze ? Otoz moga kupic jednostki uczestnictwa tego funduszu (przynosil on zyski znacznie przekraczajace poziom odniesienia jakim byl jeden z glownych indeksow na jednej z gield amerykanskich) no i wiedza na czyje akcje ewentualnie postawic.

To co czeka nas w nadchodzacych dekadach w dziedzinie finansow to prawdziwe i szalone science fiction. Bankierzy nie beda szukac ponadprzecietnych zyskow czy nowych klientow. Oni beda chcieli zapewnic swoim korporacjom “biznesowa niesmiertelnosc”. Zrobia to poprzez polaczenie nieskonczenie skomplikowanych instrumentow finansowych z kazdym nawet najmniej istotnym elementem naszego zycia.

” If business immortality can be purchased, these are the people who will figure out how to finance it. And they will be doing so with your money. “

I.C. Ramo, “The Big Bank Theory” , Time Magazine, 27 kwietnia 1998

Zrodlo: “The Big Bank Theory”, I.C. Ramo, Time Magazine, 27 kwietnia 1998 ; Wikipedia ; http://www.marketocracy.com

Link do artykulu z Time Magazine TUTAJ.

Bardzo ciekawy film o tym jak Kuba poradzila sobie z kryzysem energetycznym i zywniosciowym na przelomie lat 80/90 ub. w. kiedy upadlo ZSRR.

Z video.google.pl : “When the Soviet Union collapsed in 1990, Cuba’s economy went into a tailspin. With imports of oil cut by more than half – and food by 80 percent – people were desperate. This film tells of the hardships and struggles as well as the community and creativity of the Cuban people during this difficult time. Cubans share how they transitioned from a highly mechanized, industrial agricultural system to one using organic methods of farming and local, urban gardens. It is an unusual look into the Cuban culture during this economic crisis, which they call “The Special Period.” The film opens with a short history of Peak Oil, a term for the time in our history when world oil production will reach its all-time peak and begin to decline forever. Cuba, the only country that has faced such a crisis – the massive reduction of fossil fuels – is an example of options and hope.“

Film zrealizowany przez : http://www.powerofcommunity.org/cm/index.php

Przeslanie plynace z tego filmu mowi nam, ze lokalne rozwiazania dla spoleczenstwa i udzial spoleczenstwa w budowie panstwa, w przypadku kryzysu energetycznego i paliwowego, sa bardzo wazne. Prawdopodobnie nas czeka w przyszlosci (Peak Oil) to samo co spotkalo Kubanczykow. Oni sobie poradzili glownie nie dzieki technologii ale dzieki solidarnosci spoleczenstwa. Mozemy sie wiec wiele od nich nauczyc.

Z okazji podpisania przez nasz rzad umowy ze Stanami Zjednoczonymi o tarczy antyrakietowej i o pomocy USA w razie ataku “krajow trzecich” na Polske, polecam artykul Macieja Psyka pt. “Werble nad Iranem” zamieszczony na stronie racjonalista.pl

Jest to punkt widzenia zgola inny niz ten, ktory lansuja ogolnopolskie media. Pokazuje inne, niezbyt mile oblicze USA. Nalezy zadac sobie pytanie, do czego doprowadzi polityka zagraniczna prowadzona przez Stany w ten sposob ? I co wazniejsze, gdzie jest miejsce Polski w tym wszystkim ? Czy na pewno u boku USA ?

http://www.racjonalista.pl/kk.php/s,6010

Z Youtube: “The prologue of the upcoming video game Frontlines: Fuel of War. Hopefully the events of this game will never happen, but it’s somewhat likely that they will.”

Bardzo sugestywna animacja poruszajaca temat Peak Oil. Nie gralem i zapewne nie zagram w ta gre (jezeli juz wyszla) ale to intro wywarlo na mnie dosyc duze wrazenie. Polecam.

Druga czesc artykulu z pisma Wired. Zapraszam do lektury.

———————————————-

Tytul: God is The Machine

Autor: Kevin Kelly

Magazyn Wired. Wydanie 10.12 / grudzien 2002

Link do oryginalu: http://www.wired.com/wired/archive/10.12/holytech.html

Tlumaczenie: futurewatch.pl

Wiele idei jest tak niedorzecznych, ze nikt nie chce brac ich na serio. Idea ze Bog, albo Wszechswiat, moze byc ogromnym, wielkoskalowym komputerem jest w rzeczy samej mniej niedorzeczna niz wiekszosc innych pomyslow. Pierwszym naukowcem, ktory zaczal sie nad nia powaznie zastanawiac byl Konrad Zuse, malo znany Niemiec, ktory stworzyl podwaliny pod pierwsze programowalne komputery cyfrowe na dziesiec lat przed von Neumannem. W 1967 r. Zuse nakreslil swoja idee, w ktorej Wszechswiat oparty jest o siec automatow komorkowych (w skrocie AK). W tym samym czasie Ed Fredkin rozwazal identyczny pomysl. Zamozny, uparty samouk Fredkin obracal sie w towarzystwie pionierow informatyki zajmujacych sie automatami komorkowymi. W latach 60-tych zaczal sie zastanawiac, czy moznaby uzyc informatyki jako podstawy do opisu wszelkich procesow fizycznych zachodzacych we Wszechswiecie.

Fredkin nie poczynil zbyt wielkich postepow przez 1970 r. , kiedy matematyk J. Conway opracowal Gre w zycie - szczegolnie znana wersje automatu komorkowego. Gra w zycie, jak sama nazwa wskazuje, jest prostym modelem komorkowym nasladujacym rozwoj i ewolucje zywych istot. Fredkin rozpoczal analize tego i innych automatow komorkowych aby dowiedziec sie czy mozna dzieki nim nasladowac procesy fizyczne. Znacznie rozbudowane aparaty komorkowe nasladowaly pewne procesy zachodzace we Wszechswiecie wiec Fredkin zaczal fantazjowac o naprawde ogromnie rozbudowanych AK, ktore nasladowalyby wlasciwie wszystko. Byc moze sam Wszechswiat jest niczym innym jak wielkim automatem komorkowym.

Im dluzej Fredkin zajmowal sie tym tematem, tym bardziej rzeczywisty mu sie on wydawal. W polowie lat 80, mawial rzeczy typu “Doszedlem do wniosku, ze najbardziej konkretna rzecza we Wszechswiecie jest informacja”.

Wielu jego kolegow czulo, ze gdyby Fredkin pozostawil swoje obserwacje na poziomie metafory - “Wszechswiat zachowuje sie jak komputer” - moglby zdobyc wieksza slawe. Fredkin jednakze nie jest tak dobrze znany jak jego kolega Marvin Minsky, ktory podziela niektore z jego pogladow. Fredkin uwazal, lekcewazac umiarkowanie, ze Wszechswiat jest wielkim automatem komorkowym, a nie ze zaledwie przypomina taki i ze wszystko co widzimy i czujemy jest informacja.

Wielu innych uczonych poza Fredkinem dostrzegalo piekno AK jako modeli nasladujacych zachowanie sie rzeczywistosci. Jednym z pierwszych badaczy tego zjawiska byl geniusz Stephen Wolfram. Wolfram przodowal we wczesnych latach 80-tych w badaniu struktur mozliwych do stworzenia poprzez AK. Przez badanie roznych wlasciwosci automatow komorkowych oraz nastepnie wizualizacje generowanych przez nie efektow Wolfram byl zdolny do wytwarzania wzorow identycznych do tych widzianych w muszlach i skorze zwierzat, w lisciach oraz morskich zyjatkach. Jego proste zasady byly w stanie wytwarzac za pomoca odpowiedniego oprogramowania szalenie skomplikowane piekno, tak jak potrafilo to robic zycie. Inspiracja Wolframa byla ta sama mysl, ktora motywowala Fredkina, ze Wszechswiat zdaje sie zachowywac jak gigantyczny automat komorkowy.

Nawet nieskonczenie maly i wielce pomylony swiat kwantowy nie moze uciec od tego rodzaju “logiki dwojkowej”. Opisujemy czasteczke na poziomie kwantowym jako ciagle pole prawdopodobienstwa, w ktorym zaciera sie wyraznie rozgraniczenie byc / nie byc. Jednakze ta niepewnosc znika w momencie dokonania przez informacje wyboru (tzn. wtedy kiedy informacja zostanie zmierzona). W tym momencie, wszystkie mozliwe stany ulegaja kolapsowi aby zostawic jeden wyrazny stan tak lub nie. W rzeczy samej, nawet termin “kwantowy” sugeruje, ze jest to swiat, w ktorym nieskonczonosc bez konca ulega transformacji w precyzyjne stany tak/nie.

Latami Wolfram odkrywal tajniki digitalizmu na powaznie (i w sekrecie) w miedzyczasie rozwijajac swoja firme glownie przez sprzedaz popularnego programu Mathematica. Byl tak przekonany o zaletach patrzenia na swiat jak na gigantyczna Maszyne Turinga, ze napisal 1,200 stronicowe magnum opus, ktore nieokazale nazwal “A New Kind of Science”. Opublikowana w 2002 r. ksiazka reinterpretuje niemalze kazda dziedzine nauki w kategoriach informatyki: “Wszystkie procesy, niewazne czy powstaja poprzez ludzki wysilek, czy spontanicznie, moga byc postrzegane jako proces obliczeniowy.” (Patrz: “The Man Who Cracked the Code to Everything”, Wired 10.6)

Kluczowy krok naprzod wykonany przez Wolframa jest jednakze bardziej genialny. Wolfram rozwinal teorie digitalizmu opierajac sie na starej hipotezie Turing’a - Church’a : Wszystkie automaty skonczone sa rownowazne. Jeden komputer moze robic zupelnie to samo co inny. Wlasnie dlatego twoj Mac moze, bedac wyposazonym w odpowiednie oprogramowanie, udawac, ze jest pecetem albo, z odpowiednia iloscia pamieci, wolnym superkomputerem. Wolfram twierdzi, ze zdolnosc wytworcza procesow obliczeniowych jest ekwiwalentna. Twoj mozg oraz zachowanie sie filizanki wody w sensie fizycznym sa jednakowe. Wolfram mowi: “Zarowno twoj umysl do przetworzenia mysli i Wszechswiat do przetworzenia zachowania sie czasteczki wody w filizance potrzebuja tych samych uniwersalnych, wszechobecnych wlasciwosci Wszechswiata, stalych fizycznych, lub inaczej procesow obliczeniowych zlozonych z zer i jedynek.”

Jezeli, jak Fredkin i Wolfram sugeruja, wszelki ruch, wszystkie czyny, rzeczowniki, funkcje, stany, wszystko co widzimy, slyszymy, mierzymy i czujemy sa roznymi zawilymi konstrukcjami zbudowanymi przez jeden wszechobecny proces to oznacza, ze nasza wiedze czeka ogromny przewrot w nadchodzacych dekadach. Juz teraz sen o wyjasnieniu za pomoca teorii informatycznych grawitacji, predkosci swiatla, mionow, bozonow Higgs’a , ruchu i zachowania sie molekul stal sie “swietym Graalem” fizyki teoretycznej. Byloby to zunifikowane wyjasnienie fizyki (cyfrowa fizyka), wzglednosci (cyfrowa wzglednosc), ewolucji (cyfrowa ewolucja zycia), mechaniki kwantowej i istoty komputerow. Na dnie tego wszystkiego pietrzylyby sie stosy uniwersalnych czasteczek elementarnych - bitow tak/nie. Ed Fredkin zajmuje sie rozglaszaniem tej idei i konczy wlasnie ksiazke pt. “Cyfrowa Mechanika”. Inni, wlaczajac w to fizyka Davida Deutsch’a z Oxford University, pracuja nad tym samym problemem. Deutsch chce pojsc poza fizyke i polaczyc razem cztery zlote przedmioty nauki - epistemologie, fizyke, teorie ewolucji oraz informatyke kwantowa aby stworzyc to co jest bezwstydnie nazywane przez naukowcow Teoria Wszystkiego. Teoria ta, oparta o komputery kwantowe, wchlonelaby wszystkie inne teorie.

W dzisiejszych czasach kazdy duzy komputer moze emulowac dzialanie komputera innego rodzaju. Mamy wiec komputery Dell emulujace Amigi. Amiga moglaby, jesli ktos by chcial, udawac Commodore. Niezliczona jest ilosc swiatow, ktore moznaby stworzyc.  Wiec wyobrazcie sobie co Uniwersalny Komputer moglby wykreowac. Jesli dysponowalbys uniwersalnie rownowaznym programem, moglbys implementowac go wszedzie, wlaczajac to wnetrze, wnetrza jakiegos innego programu. A gdybys tak mial komputer o wielkosci Wszechswiata, moglbys stworzyc cala game innych swiatowe, dla przykladu moglbys symulowac dzialanie calej galaktyki.

Jezeli wiec symulowane swiaty moga rozpoczac symulacje kolejnego, bardziej “wewnetrznego” swiata to gdzie jest platforma od ktorej ten cykl sie zaczal, gdzie jest “pierwsza symulacja” lub swiat rzeczywisty o ktory opieraja sie wszystkie symulacje ? Jezeli Wszechswiat jest komputerem, to gdzie on dziala ? A raczej w czym on dziala ? Fredkin uwaza, ze symulacje sa osadzone w swiecie znajdujacym sie “gdzie indziej”. Moglby byc to inny Wszechswiat, inny wymiar, inne “cos”. Po prostu cos znajdujace sie poza naszym Wszechswiatem wiec Fredkin nie przejmuje sie tym za bardzo. Innymi slowy nie zawraca sobie tym problemem glowy. David Deutsch ma inna teorie. “Uniwersalnosc procesow obliczeniowych to jedna z najwazniejszych rzeczy we Wszechswiecie” - mowi. Poniewaz procesy obliczeniowe sa absolutnie niezalezne od “hardware’u” na ktorym dzialaja, studiowanie ich nie powie nam zupelnie nic o naturze lub charakterze tej platformy. Deutsch zamyka ten temat slowami: “Wszechswiat nie jest programem dzialajacym na czyims innym komputerze. To jest Uniwersalny Komputer, i nie ma nic poza nim”.

Co ciekawe, niemalze kazdy badacz zajmujacy sie digitalizmem, przewiduje, ze zrobione ludzka reka komputery przejma w przyszlosci role naturalnego uniwersalnego komputera. To przekonanie wynika z tego, ze nie widza oni czynnikow przez ktore gwaltowna ekspansja komputerow mialaby sie skonczyc. Nasuwa sie pytanie, skoro caly Wszechswiat to komputer, to po co budowac nasze wlasne kosztowne maszyny, zwlaszcza ze budowa fabryki chipow kosztuje grube miliony dolarow ? Najlepiej wyjasnia to Tommaso Toffoli, badacz komputerow kwantowych : “Natura przeprowadzala procesy obliczeniowe posuwajac naprzod rozwoj Wszechswiata przez miliardy lat; wszystko co musimy zrobic - i, wlasciwie, wszystko co mozemy zrobic - to przylaczyc sie do tego wielkiego Kosmicznego Procesu Obliczeniowego”.

W czerwcu 2002 zostal opublikowany artykul w Physical Review Letters autorstwa Seth’a Lloyd’a, profesora MIT w ktorym naukowiec ten postawil nastepujace pytanie: “Jesli Wszechswiat jest komputerem, to jaka ma on moc obliczeniowa ? ” Poprzez analize potencjalu obliczeniowego czastek elementarnych Lloyd obliczyl gorny limit ilosci obliczen ktore caly Wszechswiat (w formie jaka znamy obecnie) wykonal od poczatku czasu. Jest to duza liczba” 10^120 operacji logicznych. Sa dwie interpretacje tej wartosci. Wg. pierwszej liczba ta reprezentuje moc obliczeniowa “procesora” Ostatecznego Komputera, wg. drugiej zas jest to moc obliczeniowa potrzebna do symulowania Wszechswiata za pomoca komputerow kwantowych. Obie interpretacje ilustruja tautologiczna nature cyfrowego Wszechswiata: Kazdy komputer to czesc Komputera Ostatecznego.

Ciagnac te mysl, Lloyd okreslil calkowita ilosc operacji logicznych wykonywanych do tej pory przez wszystkie zbudowane do tej pory przez ludzi komputery. Otrzymal liczbe 10^31 operacji logicznych (Z powodu prawa Moore’a , ponad polowa operacji logicznych z tej liczby zostala wykonana w ciagu ostatnich dwoch lat!). Nastepnie Lloyd obliczyl calkowita energie-materie (jak wiadomo materia moze przechodzic w energie i odwrotnie, E = m * c^2 - przyp. tlum) dostepna w znanym Wszechswiecie i podzielil te wartosc przez calkowita energie-materie wykorzystywana przez komputery zbudowane przez ludzkosc przy czym ta ilosc zwiekszala sie z powodu obowiazywania prawa Moore’s. “Potrzebujemy 300 podwojen mocy obliczeniowej przewidzianej przez prawo Moore’s , albo 600 lat z jednym podwojeniem mocy co dwa lata zanim cala dostepna energia we Wszechswiecie bedzie uzyta do przeprowadzania procesow obliczeniowych przez nasze komputery. Oczywiscie, jezeli przyjmiemy teorie, ze Wszechswiat juz teraz przeprowadza procesy obliczeniowe, to nie musimy czekac wogole. W tym przypadku mozemy wlasciwie czekac 600 lat az Wszechswiat zacznie pracowac na Windowsie lub Linuksie”.

Relatywna krotkosc tych 600 lat mowi wiecej o charakterze wzrostu wykladniczego niz o komputerach. Ani Lloyd, ani zaden inny naukowiec nie wspominal, ze oczekuje drugiego uniwersalnego komputera w przeciagu 600 lat. To co udowadniaja obliczenia Lloyd’a to fakt, ze w dluzszym terminie nic nie moze zatrzymac ekspansji komputerow. W ksiazce pt. “Fabric of Reality” David Deustch oglasza “Na koncu , cala przestrzen i jej zawartosc bedzie komputerem. Wszechswiat na koncu bedzie sie skladal doslownie z inteligentnego procesu myslowego.” Te twierdzenia sa podobne do przekonan fizyka Freeman’a Dyson’a, ktory takze widzi umysly - polaczone z komputerami w jednosc - rozlewajace sie po kosmosie “nieskonczenie we wszystkich kierunkach”.

Jezeli nie ma zadnych teoretycznych przeciwskazan, zeby komputery rozwijaly sie w przestrzeni bez konca to Wszechswiat pod koniec tej ekspansji moze przypominac Uniwersalna Maszyne Asimov’a. Nikt nie chce postrzegac siebie jako czyjs program, dzialajacy na czyims komputerze. Ujete z tej strony zycie wydaje sie byc troche z drugiej reki.

Jak dotad poglad, jakoby nasza egzystencja byla wtorna w odniesieniu do czegos wiekszego i potezniejszego, transcedentnego jest stary i znajomy. Wazna dla rozwoju Zachodniej cywilizacji byla wczesna mysl hellenistyczna na temat logiki, abstrakcji i bezcielesnej informacji. Chrzescijanski guru swiety Jan pisal w I w. n.e. z Grecji : “Na poczatku bylo Slowo i Slowo bylo z Bogiem. Slowo bylo Bogiem”. Charles Babbage, zapisal sie na kartach historii jako tworca pierwszego komputera w 1832 r. Postrzegal on swiat jako gigantyczne ucielesnienie kalkulujacej maszyny wykutej z brazu przez Boga. Uwazal, ze w tym niebianskim Wszechswiecie - Komputerze cuda osiagane byly za pomoca boskiej zmiany regul procesu obliczeniowego. Nawet cuda byly operacjami logicznymi, ktorymi manipulowal Bog.

Wciaz moga sie nam pomieszac pojecia. Czy Bog jest Ostatecznym Programem i Kodem Zrodlowym ? Czy moze Bog jest Ostatecznym Programista ? Albo czy Bog jest tym niezbednym “Innym” , rzeczywistoscia poza Wszechswiatem, platforma na ktorej dziala Ostateczny Program - Wszechswiat ?

Kazda z tych trzech wizji ma swoje korzenie w mistycznej doktrynie uniwersalnego procesu obliczeniowego. W jakis sposob wg. digitalizmu, wszyscy jestesmy ze soba polaczeni, wszystkie byty zywe i nieozywione, poniewaz dzielimy to, co John Wheeler nazwal “niematerialnym zrodlem”. Ten element wspolny, wyrazany przez mistykow wielu kultur i religii pod roznymi postaciami ma takze swoja naukowa nazwe - proces obliczeniowy. Bity - logiczne, ulotne atomy, nierzeczywiste w swojej formie - zlewaja sie ze soba tworzac kwarki i fale grawitacji, mysli i nagle ruchy.

Operacje logiczne przeprowadzone przez te bity sa precyzyjne i dajace sie zdefiniowac a jednak sa procesami niewidocznymi i niematerialnymi, ktore w jakis sposob stwarzaja rzeczy materialne.

Danny Hillis, ktorego nowa ksiazka pt. “The Pattern on the Stone” wyjasnia budzaca respekt nature informacji uwaza, ze “Informacja ma niemal mistyczny charakter, poniewaz zdaje sie miec pewien gleboki zwiazek z podstawowym porzadkiem Wszechswiata. Jaki dokladnie jest ten zwiazek niewiadomo. Przynajmniej narazie.”

Prawdopodobnie najbardziej zwariowana ksiazka naukowa jaka kiedykolwiek zostala napisana jest “The Physics of Immortality” Franka Tipler’a. Gdyby ta ksiazka byla zakwalifikowana do science - fiction, nikogo by to nie dziwilo, ale Tipler jest szanowanym fizykiem i profesorem Tulane University, piszacym do International Journal of Theoretical Physics. W “Immortality” uzywa wspolczesnych dokonan kosmologii i informatyki aby wyprowadzic hipoteze, ze wszystkie zywe organizmy zmartwychwstana kiedy Wszechswiat zakonczy swoje istnienie. Jego wnioskowanie jest nastepujace: W ostatnich minutach istnienia, kiedy Wszechswiat zapada sie sam w sobie ( Teoria Big Crunch - przyp. autora) ostateczna osobliwosc czasoprzestrzeni tworzy (jednorazowo) nieskonczona ilosc energii i mocy obliczeniowej. Innymi slowy, kiedy gigantyczny uniwersalny komputer zmniejsza swoj rozmiar, jego moc obliczeniowa wzrasta do punktu, w ktorym moze on wykonac dokladna symulacje swojej wlasnej historii - przeszlej, obecnej oraz wszystkich innych mozliwych wariantow historycznych. Tipler nazywa ten stan Punktem Omega. Jest to osobliwa symulacja, w ktorej zmartwychwstana wszystkie umysly i ciala, jakie kiedykolwiek istnialy. Ciekawa rzecza jest to , ze Tipler byl ateista, kiedy opracowywal swoja teorie i podobienstwo Punktu Omega do chrzescijanskiej doktryny Dnia Zmartwychwstania ocenil jako “przypadkowe”. Od tamtej pory, Tipler uwaza, ze te dwie doktryny moga byc identyczne.

Chociaz nie wszyscy zgadzaja sie z eschatologicznymi spekulacjami Tipler’a to teoretycy tacy jak Deutsch zgadzaja sie z jego wizja. Komputer Omega jest mozliwy i calkiem prawdopodobny, mowia.

Zapytalem sie Tiplera z ktora wersja Ostatecznego Komputera sympatyzuje bardziej. Czy woli wizje metaforyczna, ze Wszechswiat jedynie przypomina komputer ? Czy moze sklania sie do wersji Fredkina ze Wszechswiat jest komputerem majacym 12 mld lat a my jestesmy najnowszym oprogramowaniem ? “Uwazam te dwie wersje za rownowazne” odpowiedzial Tipler “Jezeli Wszechswiat dziala jak komputer, jaki sens mialoby twierdzenie, ze nie jest on komputerem? “

Dzisiaj przedstawiam wam arcyciekawy artykul ze strony wired.com. Artykul ten opisuje nowy kierunek w filozofii i nauce znany pod angielska nazwa The Digital Philosophy. Digitalism postrzega caly wszechswiat jako jeden, ogromny komputer a wszystko to co sie w nim znajduje - lacznie z nami - jako proces obliczeniowy. Zapraszam was do wstapienia w swiat “informatycznej teologii” i odkrywania tego interesujacego nurtu we wspolczesnej filozofii.

—————————————-

Tytul: God is The Machine

Autor: Kevin Kelly

Magazyn Wired. Wydanie 10.12 / grudzien 2002

Link do oryginalu: http://www.wired.com/wired/archive/10.12/holytech.html

Tlumaczenie: futurewatch.pl

Na poczatku bylo zero. Pozniej zas pojawila sie jedynka. Zadziwiajace rozmyslania nad transcedentna moca cyfrowych obliczen.

Za pomoca wspolczesnej technologii kompresji moglbys zgrac trzy miliardy bitow swojego DNA na okolo cztery plyty CD. Te trzy gigabajty danych to caly twoj genom - twoje zycie zawarte w liczbach. Zycie, ta pulsujaca masa roslinnego i zwierzecego ciala, jest postrzegana przez wspolczesna nauke jako proces obliczeniowy. Patrzac jak komputery zmniejszaja swoje rozmiary, mozemy sobie wyobrazic nasze skomplikowane ciala zredukowane do rozmiarow dwoch mikroskopijnych komorek. Te malutkie urzadzenia do przechowywania danych to jajeczko i plemnik. Sa one wyladowane po brzegi informacja.

To, ze zycie moze byc informacja, tak jak to sugeruja biolodzy, jest o wiele bardziej intuicyjne niz podobna idea, ze materia martwa jest rowniez rodzajem informacji. Kiedy nabijamy sobie guza na glowie o szafke z pewnoscia nie czujemy sie jakbysmy zetkneli sie z informacja. Tak czy inaczej takie wnioski formuluje wielu fizykow.

Niepokojaca natura materii jest znana nie od dzis. Od kiedy naukowcy zbadali ja na poziomie ulotnych kwarkow i mionow wiadomo bylo, ze swiat jest w pewnym sensie “niematerialny”. Co mogloby byc mniej rzeczywiste od rzeczywistosci zbudowanej z fal kwantowego prawdopodobienstwa ? Co mogloby byc dziwniejsze ? Otoz fizyka cyfrowa. Teoria ta sugeruje, ze te dziwne, “bezcielesne” fale kwantowe, razem ze wszystkimi innymi rzeczami we Wszechswiecie to nic innego jak jedynki i zera. Ze swiat fizyczny jest w swojej istocie cyfrowy.

Naukowiec John Archibald Wheeler (tworca terminu “czarna dziura”) zajmowal sie tym tematem w latach 80-tych. Uwazal, ze atomy sa tak naprawde malymi drobinami informacji. Jak pisal w 1989 r. “Wszystko jest informacja” - rozwijal swoja mysl - “kazda czastka, kazde pole fizyczne (np. pole magnetyczne), a nawet sama czasoprzestrzen czerpie swoja funkcje, swoj sens, swoja istote calkowicie z wyborow dwojkowych, z bitow. To co my nazywamy rzeczywistoscia powstaje podczas ostatecznej analizy pytan tak/nie”.

Aby wyrobic sobie pojecie na temat fizyki jako programu komputerowego wyobrazcie sobie trzy atomy: dwa atomy wodoru i jeden tlenu. Zalozcie magiczne okulary fizyki cyfrowej i patrzcie jak te trzy atomy reaguja razem aby stworzyc czasteczke wody. W czasie kiedy te atomy sie lacza, kazdy wydaje sie kalkulowac optymalny kat i odleglosc do swoich sasiadow. Atom tlenu odpowiada na niezliczona ilosc pytan tak/nie aby okreslic wszystkie mozliwe polaczenia z atomami wodoru i wybiera zazwyczaj optymalny kat rowny 104,45 stopni. Tak wiec kazde polaczenie chemiczne to seria kalkulacji.

Jesli wyglada ci to na symulacje fizyki, to rozumiesz wtedy ten temat perfekcyjnie, poniewaz w swiecie zlozonym z bitow, fizyka to symulacja fizyki. Nie ma pomiedzy tymi dwoma roznicy w rodzaju, jedynie roznica w dokladnosci. W filmie “Matrix”, symulacja jest tak dokladna, ze nie moglbys sie zorientowac, ze w niej jestes. We wszechswiecie zlozonym z bitow, wszystko jest symulacja.

Idealna symulacja wymaga idealnego komputera. Digitalizm mowi, ze sam wszechswiat jest tym komputerem - jedynym zreszta jaki istnieje. Co wiecej wg. filozofii cyfrowej procesy obliczeniowe majace miejsce na naszej planecie, w szczegolnosci te przeprowadzane przez nasze mizerne pecety ledwo dorastaja do piet obliczeniom przeprowadzanym przez Wielki Komputer. Laczac ezoteryczne mysli fizyki kwantowej z najnowszymi teoriami informatyki, pionierzy nowego nurtu wyznaczaja sposoby aby pojac cala fizyke jako proces obliczeniowy.

Z ich perspektywy procesy obliczeniowe przeprowadzane przez komputery wygladaja niemalze jak “procesy teologiczne”. Zdaje sie, ze jest to kwestia pierwotnego wyboru pomiedzy tak i nie, fundamentalny stan jedynki lub zera. Po usunieciu wszystkiego co zewnetrzne, co dotykalne. Po usunieciu wszelkiej materialnej powloki jedyne co pozostaje to najczystszy stan egzystencji: tutaj / nietutaj, jestem / niejestem. W Starym Testamencie, kiedy Mojzesz pyta sie Stworzyciela “Kim jestes ? ” Byt mu odpowiada “Jestem”. Jeden bit. Jeden potezny bit. Tak. Jeden. Jestem. To najprostsze z mozliwych stwierdzen.

Cale stworzenie od podstaw polega na tym fundamentalnym stwierdzeniu. Kazda gora, kazda gwiazda, najmniejsza jaszczurka lub lesny ptaszek, kazda mysl przelatujaca przez twoj umysl, tor lotu pilki podczas meczu koszykowki jest niczym innym anizeli siecia elementarnych tak/nie polaczonych razem. Jesli teoria cyfrowej fizyki jest prawdziwa, to ruch (f = m * a), energie (E = m * c^2), grawitacje, ciemna materie i antymaterie mozna opisac za pomoca wyrafinowanych programow zlozonych z jedynek i zer. Bity moga byc uwazane za cyfrowe wersje “atomow” klasycznej Grecji: najmniejszych, niepodzielnych cegielek rzeczywistosci ale te nowe “cyfrowe atomy” sa podstawa nie tylko materii, jak mysleli Grecy, ale takze energii, ruchu, umyslu i zycia.

Z tej perspektywy, procesy obliczeniowe, ktore steruja i manipuluja tymi podstawowymi cegielkami, uzywaja niewielkich ilosci energii aby powodowac zmiany. Rezultat tych zmian moze byc odczuwany przez nas np. jako bol stluczonego kolana. Wkladem w procesy obliczeniowe jest energia i informacja, wynikiem tych procesow zas jest porzadek, struktura i egzotropia.

Nasze przebudzenie na prawdziwa moc procesu obliczeniowego jest oparte o trzy postulaty. Pierwszy stwierdza, ze procesy obliczeniowe potrafia opisac wszystkie rzeczy. Do dnia dzisiejszego informatycy byli w stanie zawrzec kazdy argument logiczny, wzor naukowy, prace literacka jakie znamy, w podstawowym jezyku zer i jedynek. Obecnie wraz z rozpowszechnianiem sie technologii cyfrowego przetwarzania sygnalu mozemy rowniez zamienic analogowe filmy, muzyke i sztuke w ta sama cyfrowa postac. Nawet emocje nie sa wyjatkiem. Badacze Cynthia Breazeal z MIT oraz Charles Guerin i Albert Mehrabian z Quebec skonstruowali Kismet i EMIR (z ang. Emotional Model for Intelligent Response) - dwa systemy, ktore wykazuja proste emocje.

Drugi postulat zas brzmi - wszystkie rzeczy potrafia przeprowadzac proces obliczeniowy. Zaczelismy dostrzegac, ze niemal kazdy rodzaj rzeczy moze sluzyc jako komputer. Ludzkie mozgi, ktore skladaja sie glownie z wody, dzialaja calkiem niezle. (Pierwszymi “kalkulatorami” byli pracownicy ksiegowi rozwiazujacy matematyczne tabelki recznie.) To samo mozna zrobic za pomoca patyczkow i sznurkow. W 1975 r. studiujacy jeszcze inzynier Danny Hillis skonstruowal komputer cyfrowy uzywajac chudych Tinkertoys (Rodzaj klockow wymyslonych przez Ch. H. Pajeau w 1914 r. - przyp. tlum.). W 2000 r. Hillis zaprojektowal komputer cyfrowy skladajacy sie jedynie ze stali i wolframu, byl on posrednio zasilany jedynie sila ludzkich miesni. To powolne urzadzenie napedzalo wskazowke zegara, ktore powinno poruszyc sie raz na dziesiec tysiecy lat. Hillis nie zrobil komputera z rur i pomp ale jak samo mowi, moglby. Ostatnio naukowcy wykorzystali czastki elementarne (kwarki, miony) a takze niewielkie odcinki DNA aby przeprowadzac proces obliczeniowy.

Trzeci postulat zas laczy dwa pozostale razem tworzac zupelnie nowy obraz rzeczy - wszelkie procesy obliczeniowe stanowia jednosc.

W 1937 r. Alan Turing, Alonso Church oraz Emil Post opracowali logiczne fundamenty dzialania komputerow. Najprostsza petle obliczeniowa - ktora pozniej naukowcy postrzegali jako podstawowy fundament teoretyczny dzialania wszelkich komputerow - nazwali automatem skonczonym. Na podstawie swoich analiz Turing i Church udowodnili teorie, ktora teraz nosi ich imie. Ich przypuszczenie wskazuje, ze wszelkie obliczenia przeprowadzone na jednym automacie skonczonym, piszacym na tasmie o nieskonczonej dlugosci (pozniej ten teoretyczny twor nazwano Maszyna Turinga) moga byc przeprowadzone przez jakikolwiek inny automat skonczony piszacy na tasmie o nieskonczonej dlugosci bez wzgledu na to jak ten automat zostanie skonfigurowany. Innymi slowy, wszelkie procesy obliczeniowe sa rownowazne. Turing i Church nazwali to zjawisko prawem uniwersalnego procesu obliczeniowego.

Kiedy John von Neumann i inni rozwineli technologie komputerow elektronicznych w latach 50-tych, natychmiast zaczeli ekstrapolowac prawa informatyki na inne dziedziny nauki. Naukowcy ci doraznie wprowadzali prawa informatyczne do dziedzin wiedzy takich jak ekologia, kulturoznawstwo, socjologia, meteorologia a takze biologia. Jak von Neumann i jego koledzy utrzymywali, ewolucja i uczenie sie sa procesami obliczeniowymi. Natura wykonywala procesy obliczeniowe.

Jesli natura jest komputerem, to czemu nie caly Wszechswiat ? Pierwszym, ktory spisal ten szalony pomysl na papier, byl pisarz science fiction Isaac Asimov. W swoim opowiadaniu z 1956 r. pt. “The Last Question”, ludzie konstruuja komputer madry na tyle, ze zdolny do budowy nowych, inteligentniejszych wersji samego siebie. Te maszyny analityczne sukcesywnie staja sie coraz madrzejsze i liczniejsze az w koncu zajmuja caly Wszechswiat i dzialaja jak jeden wielki ostateczny komputer. Na kazdym stopniu rozwoju, ludzie pytaja sie wszechmocnej maszyny czy wie jak odwrocic proces entropii. Za kazdym razem komputer odpowiada: “za malo danych aby sformulowac sensowna odpowiedz”. Historia konczy sie w momencie, kiedy ludzkosc zlewa sie w jedno z ostateczna wersja komputera. Proces ten zuzywa cala mase i energie Wszechswiata. Wtedy Uniwersalny Komputer znajduje odpowiedz na to jak odwrocic entropie i stwarza nowy Wszechswiat.

Ten ciekawy pomysl doczekal sie nawet parodii. Douglas Adams napisal na podstawie tego opowiadania “Autostopem przez galaktyke”. W historii Adamsa pojawia sie superkomputer, ktory na pytanie jaki jest sens bytu rzuca odpowiedz “42″.

Idea “Pionowych farm” to ciekawa innowacja w rolnictwie. Pionowe farmy zostaly wymyslone przez Dicksona Despommiera - profesora Uniwersytetu Columbia w Nowym Jorku. Wielu ludzi uwaza ten pomysl za bardzo obiecujacy. Pionowa farma to wiezowiec, ktory jest w calosci obsiany roslinami. Rosliny te sa dobrane w odpowiednich proporcjach w ten sposob, zeby bronily siebie nawzajem przed szkodnikami i nie przeszkadzaly sobie w rozwoju (np. inne terminy wschodow i dojrzewania). Mozna dzieki temu uzyskac stabilna uprawe, ktora nie wymaga zastosowania pestycydow i daje plon co kilka miesiecy przez okragly rok. Pionowe farmy maja szereg istotnych zalet, ktore z punktu widzenia rozwoju ludzkosci wydaja sie kluczowe.

“The Living Tower” by SOA Architects :

Jak powszechnie wiadomo nastepuje zubozenie ziemii rolnej z powodu nadmiernego uzytkowania. Ludzie radza sobie z tym problemem poprzez uzycie coraz wiekszych ilosci nawozow sztucznych. Razem z plonem pewna ilosc substancji mineralnych zostaje “wyciagnieta” z gleby. Jezeli chodzi o rolnictwo intensywne ta ilosc jest wieksza niz ilosc substancji mineralnych w glebie, ktora w niej przy tej uprawie zostaje lub jaka sa w stanie zapewnic martwe szczatki roslin i zwierzat na danym terenie. Ta brakujaca czesc czlowiek musi uzupelnic poprzez uzycie nawozow sztucznych - jezeli tego nie zrobi rosliny dadza mniejszy plon. Do produkcji nawozow sztucznych potrzebna jest ogromna ilosc paliw kopalnych, nie mowiac juz o paliwie do maszyn rolniczych i do zasilania transportu plodow rolnych ze wsi do miast. Paliwa kopalne naleza do kategorii zrodel energii nieodnawialnej. Co sie stanie kiedy skonczy sie ropa i gaz ? Jak bedziemy produkowac nawozy sztuczne i paliwa ?

Ocenia sie, ze do 2050 r. 80% ludzkiej populacji bedzie zyla w miastach (obecnie jest to okolo 60 %). Ponadto ludzkosc zwiekszy swoja liczbe o okolo 3 miliardy a to oznacza, ze trzeba bedzie wlaczyc do uzytkownia rolniczego nowe obszary, poniewaz ta ilosc ktora obecnie uprawiamy nie wystarczy aby wyzywic ta dodatkowa ilosc ludzi. Okazuje sie, ze bylby to obszar wiekszy niz Brazylia (okolo 10^9 hektarow). Ludzkosc po prostu nie ma takiej ilosci ziemi rolnej, ponadto intensywne uzytkowanie gleby powoduje jej zubozenie i spadek plonow. Nie zdolamy wyzywic takiej liczby ludzi tylko i wylacznie dzieki konwencjonalnemu rolnictwu - to po prostu niemozliwe.

Potencjalne rozwiazanie : Pionowe Farmy

Potencjalnym rozwiazaniem tych problemow sa Pionowe farmy. Budowane w centrach miast moglyby stanowic zrodlo pozywienia dla ludzi mieszkajacych w okolicy. Rozwiazaloby to problem transportu plodow rolnych lub wyrobow z plodow rolnych do miast i tym samym obnizyloby znacznie koszty wyzywienia miejskiej populacji (patrz problem Peak Oil - wyczerpywanie sie paliw kopalnych).

Pionowa farma autorstwa Gordona Graff’a :

Najwazniejsza cecha Pionowych farm jest to, ze bylyby one wstanie dostarczyc nowej, sztucznie wytworzonej powierzchni rolnej i w ten sposob przyczynic sie do zwiekszenia wolumenu produkcji rolniczej na swiecie. Ograniczyloby to niedozywienie, glod i niepokoje spoleczne, ktora napewno wynikna za kilkanascie lat z powodu wzrostu ludzkiej populacji i faktu, ze wiecej konwencjonalnej powierzchni rolnej miec nie bedziemy.

Rosliny te bylyby uprawiane w srodowisku zamknietym, a wiec wszelkie anomalie pogodowe jak susze, powodzie, huragany lub grad nie moglyby im zagrozic. W dzisiejszych czasach niemala czesc plonow jest niszczona przez tego typu zjawiska pogodowe. Warunku wzrostu roslin moglyby byc odpowiednio regulowane i kontrolowane co przyczyniloby sie do zwiekszenia plonow. Do tego odpowiedni dobor gatunkow roslin (oraz towarzyszacych im zwierzat - mikrofauny) przyczynilby sie do odpornosci tych roslin na choroby i pasozyty co wyeliminowaloby potrzebe uzycia pestycydow.

Do tego wg. Despommiera taka instalacja bylaby calkowicie samowystarczalna i dzialajaca w obiegu zamknietym. Do zasilania uzywanoby energii odnawialnej produkowanej na miejscu przy pomocy slonca, wiatru oraz fermentacji martwych, niejadalnych czesci roslin i zwierzat. Do tego woda bylaby pozyskiwana za pomoca kolektorow deszczowych, zbieranoby takze wode parujaca z roslin i z gleby.

Uwazam, ze pionowe farmy maja przyszlosc. Jest to jedyne znane mi rozwiazanie klopotow rolnictwa wynikajacych z Peak Oil i ze wzrostu ludzkiej populacji jednoczesnie.

Linki:

http://www.verticalfarm.com/

http://portalwiedzy.onet.pl/4868,11123,1498385,1,czasopisma.html

http://kronikamerykanska.blox.pl/2007/03/Farma-w-pionie.html

http://en.wikipedia.org/wiki/Vertical_farming

Zrodlo: http://www.verticalfarm.com/

]]> http://futurewatch.wordpress.com/2008/08/09/pionowe-farmy/feed/ http://futurewatch.wordpress.com/2008/08/07/nyt-tending-the-crops-on-the-30th-floor/ http://futurewatch.wordpress.com/2008/08/07/nyt-tending-the-crops-on-the-30th-floor/#comments Thu, 07 Aug 2008 20:15:23 +0000 futurewatch http://futurewatch.wordpress.com/?p=198

Oto przetlumaczony przeze mnie artykul, ktory ukazal sie w anglojezycznym dodatku do Rzeczpospolitej 26 lipca 2008 r. Temat jest ciekawy - Pionowe farmy.

Autor: Bina Venkataraman

A gdyby tak “zjesc lokalnie” w Szanghaju lub Nowym Jorku oznaczalo delektowac sie swiezymi zielonymi produktami rolnymi, ktore pochodza z farmy oddalonej o kilka przecznic dalej ? Gdyby te plody rolne byly hodowane na drapaczach chmur ? Bylyby to pokryte zielenia, samowystarczalne wieze, ktorych mieszkancy kultywowaliby swoje wlasne jedzenie.

Dickson Despommier, profesor z Uniwersytetu Columbia (Nowy Jork) ma nadzieje, ze te wizje stana sie niedlugo rzeczywistoscia. Despommier pracuje nad projektem “pionowych farm”. Jest to koncepcja, ktora Despommier wymyslil w 1999 r. razem se swoimi studentami na zajeciach ekologii medycznej, dziedziny wiedzy badajacej powiazania srodowiska i zdrowia ludzi. Pomysl, ktory zwrocil uwage kilku architektow w Stanach Zjednoczonych i Europie, wlasnie przyciagnal wzrok innego wizjonera - Scotta M. Stringera, burmistrza okregu Manhattan w Nowym Jorku. Kiedy Stringer uslyszal o pionowych farmach w czerwcu, od razu wyobrazil sobie taki wiezowiec w swoim miescie. “Jak wiadomo, nie dysponujemy rozleglymi pustymi obszarami ziemii rolnej” powiedzial Stringer w wywiadzie telefonicznym “ale tutaj na Manhattanie to niebo jest granica” Biuro pana Stringera zarysowuje plany dotyczace pilotowej wersji takiego przedsiewziecia” i zamierza zamowic studium wykonalnosci pionowej farmy w ciagu kilku nastepnych miesiecy. “Mysle, ze naprawde mozemy to zrobic” - mowil pan Stringer - “moglibysmy zdobyc fundusze”.

Dr. Despommier szacuje koszt prototypowej pionowej farmy na 20 - 30 mln dolarow. Koszt budowy 30-pietrowego zielonego wiezowca to koszt kilku setek mln dolarow ale jak podkresla Dr.Despommier takie przedsiewziecie mogloby wyzywic 50 tys. ludzi. Dr. Despommier popularyzowal swoj pomysl na wykladach i poprzez swoja strone internetowa. Despommier twierdzi, ze jego pomysl jest popierany przez specjalistow od hydroponiki warzyw z NASA. Planuje sie wykorzystac energie slonca, wiatru a takze przetwarzac scieki podczas realizacji tego typu projektow.

Kilku obserwatorow uwaza, ze wizja dr. Despommiera bedzie trudna w realizacji. “Dlaczego pionowa farma musi miec az 30 pieter?” - pyta Jerry Kaufman, profesor emeritus planowania przestrzennego z Uniwersytetu Wisconsin w Madison - “dlaczego nie mogloby to byc jedynie szesc pieter? Ta koncepcja ma w sobie pewien potencjal ale uwazam, ze dr. Despommier przecenia mozliwosci dzisiejszej technologii”. Armand Carbonell, szef departamentu planowania i form urbanistycznych z Lincoln Institute of Land Policy w Cambridge, Massachusetts uwaza ten pomysl za bardzo smialy i wymagajacy dokladnej analizy ekonomicznej. Despommier zgadza sie, ze wymagana jest wieksza ilosc badan. Jego studenci wykonali kalkulacje dotyczace uzycia energii odnawialnej do zasilania zielonej farmy. Ta energia mialaby byc produkowana na miejscu. Despommier uwaza te kalkulacje za “nieco zbyt optymistyczne” i dodaje “jestem biologiem, ktory zostal ostatnio rzucony na bardzo gleboka wode”.

Augustin Rosenstiehl, francuski architekt, ktory pracowal z Dr. Despommierem przy wykonaniu prototypowego modelu “zyjacej wiezy” uwaza, ze kazda taka farma bedzie musiala zostac przystosowana do specyficznego miejsca, w ktorym ma zostac wybudowana. Pan Rosenstiehl, glowny architekt Atelier SOA w Paryzu mowil: “Nie mozemy zrealizowac takiego projektu bez wiedzy na temat lokalizacji i otoczenia takiej wiezy oraz tego co chcemy na niej hodowac. Dla przykladu, w Paryzu, jezeli ktos chcialby hodowac w pionowej farmie pszenice bylby niemadry bo Paryz jest otoczony polami na ktorych hoduje sie rowniez pszenice i jest to pszenica dobrej jakosci. Bez sensu wiec byloby budowac wiezowiec, ktory jak wiadomo pochlonal by duzo pieniedzy”

Pomimo potencjalnych problemow, idea przeniesienia produkcji zywnosci do centrow miast przyciaga uwage, zarowno idealistow jak i pragmatykow. Projekt “zielonej wiezy” (ale w mniejszej niz proponowana przez Despommiera skali) w Seattle wygral w 2007 r. regionalna nagrode przyznawana najbardziej ekologicznym budynkom i wzbudzil zainteresowanie wladz Portland w stanie Oregon, USA. Budynek Center for Urban Agriculture, zaprojektowany przez architektow z Mithun, moglby zaspokoic w 1/3 potrzeby zywnosciowe ludzi, ktorzy by w nim mieszkali. Dla Despommiera realizacja wielkoskalowego przedsiewziecia to tylko kwestia czasu - “to bardzo idealistyczny projekt, istna wieza z kosci sloniowej” - mowil naukowiec - “ale sa prawdziwe checi aby ten pomysl zrealizowac”.

Tlumaczenie: Futurewatch

———————

Idea pionowych farm to bardzo ciekawy pomysl. Ale nasuwa sie pytanie - po co ktos mialby budowac wiezowiec aby hodowac na nim warzywa i owoce jak mozna wyhodowac je na polach poza miastem ? Otoz wzrost populacji ludzkiej i spadek jakosci ziemii rolnej wymusi pewne innowacje w rolnictwie. Uwazam ze jest to genialny pomysl. Opisze jego sens dokladniej w poscie za kilka dni. Ponizej mozemy zobaczyc przykladowy projekt pionowej farmy “The Living Skyscraper” autorstwa B. Kurasek’a.

” Szef rosyjskiego Gazpromu Aleksiej Miller oswiadczyl w srode, ze po 2012 roku swiat stanie w obliczu wielkiego niedoboru energii. Uwaza on, ze nie inwestujac w nowe zloza stracono szanse na niskie ceny energii.

Miller, ktory niedawno przewidywal, ze ceny ropy wzrosna do 250 dolarow za barylke, uwaza, ze kraje importujace surowce energetyczne beda musialy zaakceptowac wieksza role producentow tych surowcow. “

PAP, 23.07.2008

Szef Gazpromu jasno stwierdza, ze w cieniu nadchodzacego kryzysu energetycznego panstwa importujace surowce energetyczne beda musialy podporzadkowac sie krajom-eksporterom. Polska importuje z Rosji ogromne ilosci ropy naftowej i gazu ziemnego. Aleksiej Miller mial na mysli zapewnie takze i Polske. Chcial nam przez ta wypowiedz przekazac glowny watek polityki zagranicznej Rosji w tej czesci swiata na nastepne trzy dekady - dominacje poprzez surowce energetyczne. Nacjonalistyczny charakter Rosjan kaze im odbudowywac niedawno upadla potege ZSRR a takze i bardziej odlegly w czasie blask caratu. W przypadku posiadania ogromnych ilosci surowcow energetycznych, na ktore popyt jest ogromny, naturalna strategia uzyskania dominacji na arenie miedzynarodowej jest wykorzystanie tych surowcow aby uzaleznic od siebie jak najwieksza ilosc sasiadow by potem poprzez ta sytuacje wywierac nacisk polityczny.

” Dzialania polskich rzadow, z wyjatkiem AWS i PiS, pomijaly fakt, ze juz od prawie 20 lat wladze radzieckie, a potem rosyjskie otwarcie glosily realizacje doktryny, zgodnie z ktora beda uzyskiwac dominacje poprzez uzaleznianie innych krajow od dostaw surowcow energetycznych, w tym gazu ziemnego. “

http://www.rynekgazu.pl

Jakie sa dlugofalowe plany Rosjan ? Czy jest to po prostu maksymalizacja zysku, czy moze uzyskanie totalnej kontroli nad pewnymi krajami i wlaczenie ich w granice Federacji ? W najgorszym przypadku Polska do konca tego wieku znowu bedzie odlegla prowincja “Nowego Cesarstwa Rosyjskiego” kryjacego sie za pseudo demokratyczna fasada Federacji Rosyjskiej. Niezaleznie, ktore spojrzenie jest prawidlowe faktem jest, ze nacjonalistyczne i mocarstwowe tendencje w Rosji nabieraja na sile a my jestesmy wrecz dramatycznie uzaleznieni od rosyjskich surowcow energetycznych. Dobrym przykladem, gdy omawia sie ten temat jest sprawa gazu ziemnego.

Pare faktow na temat gazu ziemnego

Gaz ziemny to jedno z trzech glownych paliw kopalnych. Sklada sie glownie z metanu (70 - 90 %), innych weglowodorow alifatycznych takich jak etan, propan i butan a takze kilku innych substancji chemicznych i pierwiastkow. Jest lzejszy od powietrza, wybuchowy i wysokoenergetyczny. Metr szescienny gazu to okolo 39 MJ (= 10,8 kWh) [1]. Problemowy jest transport gazu. Gazociagi to ekonomiczne wyjscie, ale niepraktyczne gdy gaz ma byc przesylany przez ocean. W tym celu uzywa sie odpowiednich do tego statkow - metanowcow, ktore sa w stanie magazynowac skroplony gaz. Trudne jest takze magazynowanie tego surowca. Potrzebne sa do tego specjalne zbiorniki. Wykorzystuje sie takze do tego celu solne kawerny lub zloza czerpane [2].

Gaz to wszechstronny surowiec. Jest on przede wszystkim zrodlem energii elektrycznej (produkcja energii odbywa sie za pomoca turbin gazowych i parowych w elektrowniach). Uzywa sie go takze do ogrzewania domow, oraz jako paliwo do kuchenek gazowych. Gaz ma ogromne znaczenie przemyslowe - jest uzywany do produkcji tworzyw sztucznych, szkla, stali, plastiku, farb, nawozow sztucznych oraz wodoru i amoniaku. [1]

Gaz ziemny jest komercyjnie pozyskiwany glownie z pol naftowych (mokry gaz ziemny) oraz ze zloz (suchy gaz ziemny). Najwiekszym polem gazowym jest North Field zlokalizowane na terytorium Kataru. Ocenia sie, ze jest tam jeszcze okolo 25 bln m3 gazu [1]. Obecnie, udokumentowane zasoby gazu ziemnego na swiecie wynosza 172 bln m3 [3] a szacowane okolo 258 bln m3 [2]. Udokumentowane zasoby starcza na okolo 30 - 40 lat przy prognozowanym wzroscie popytu. Rosja ma najwieksze zasoby gazu na swiecie (48 bln m3), nastepny jest Iran (26 bln m3) i Katar (26 bln m3). Polska jest w tym zestawieniu na 50 miejscu z zasobami wynoszacymi 158 mld m3 [3]. Oczywiscie pewna ilosc gazu znajdujacego sie na terytorium Polski czeka na odkrycie (sa to zasoby szacowane) i w najbardziej optymistycznej wersji moga wynosic az 700 mld m3 [4].

Polska zuzyla w 2007 r. 12,9 mld m3 gazu [5]. Prognozuje sie wzrost zuzycia tego surowca w przyszlosci. Niektore szacunki mowia nawet o 30 - 40 % wzroscie konsumpcji w ciagu nastepnej dekady. Z latwoscia mozna domniemywac, ze wzrost gospodarczy, rozwoj przemyslu oraz zmiana trendow w ogrzewaniu domow tj. przechodzenie od klopotliwego opalania weglem na gaz i olej przyczynia sie do wzrostu popytu w przyszlosci. Pewne jest, ze bedziemy potrzebowac tego surowca w przyszlosci wiecej niz obecnie. Ponizszy rysunek przedstawia zuzycie gazu ziemnego w Polsce w funkcji czasu wraz z prognoza na rok 2010.

Polacy wiekszosc zuzywanego gazu importuja. Sa dwa glowne zrodla zaopatrzenia - Rosja oraz kraje Azji Środkowej (Kazachstan i inne kraje z basenu Morza Kaspijskiego). Pomniejszymi dostawcami gazu sa Niemcy i Norwegia. Wydobycie krajowe pokrywa zapotrzebowanie w okolo 30 %. Ponizej ukazana jest struktura pochodzenia gazu zuzywanego w Polsce [6].

Jak widac na powyzszym wykresie Rosja pokrywa az do 40 % zapotrzebowania Polski na gaz. Rzadzacy staneli przed dylematem - czy dywersyfikowac zrodla pochodzenia gazu i placic drozej, czy moze inwestowac w infrastrukture przesylowa gazu z Rosji i placic za surowiec mniej. Sytuacja jest skomplikowana. Wydaje sie jednak, ze uniezaleznienie sie od dostaw z Rosji jest najrozsadniejszym wyjsciem. Ponizszy rysunek przedstawia strukture zaopatrzenia Polski w gaz na przelomie kilku ostatnich lat. [7]

Rosja jest naszym glownym partnerem jezeli chodzi o rynek gazu. Powszechnie wiadomo, ze nie jest to sytuacja dla nas korzystna. Pomijajac fakt, ze z naszym wielkim wschodnim sasiadem laczy nas dosyc nieprzyjemna wspolna historia, to na dodatek nie raz Rosja okazywala sie nierzetelna jezeli chodzi o dostawy gazu dla swoich kontrahentow. Przyklady moznaby mnozyc. Zacznijmy od zimy 2005/2006 roku. Ta zima byla wyjatkowo sroga. Mrozy, ktore wtedy wystapily wywolaly wzrost zuzycia gazu w Europie. Gazprom nie potrafil sie wtedy wywiazac z wczeniej zawiazanych umow i mniejsze ilosci blekitnego surowca trafily m.in. do Grecji, Austrii, Wloch i na Wegry. [8] Innym razem (styczen 2006 r.) Gazprom wstrzymal dostawy gazu na Ukraine, chcac wynegocjowac wyzsze ceny. Podobna taktyke zastosowal wobec Bialorusi w 2007 r. [8] Ostatnio (chociaz to nie dotyczy gazu) Rosjanie ograniczyli dostawy ropy naftowej do Czech. Media spekulowaly, ze to kara za wspolprace z USA w sprawie tarczy antyrakietowej. W Polsce mielismy problemy z gazem na jesieni 2006 r. kiedy to PGNiG negocjowala nowa umowe dotyczaca dostaw gazu z Gazpromem. Rosyjski partner mial duza swobode w negocjowaniu cen. Taka sytuacja moze sie niebawem powtorzyc, poniewaz za rok wygasa biezaca umowa i trzeba bedzie podpisac nowa. Ceny dla PGNiG napewno wzrosna.

“  Rosjanie i Polacy przystapia do rozmow w EuRoPol Gazie w lepszej atmosferze. Ale problemy do rozwiazania sa trudne. Do omowienia jest m.in. kwestia ceny rosyjskiego gazu dla Polski. (…) Porozumienie nie bedzie latwe. - Zastanowimy sie, czy skladowe formuly, czyli cena oleju napedowego i mazutu, oddaja tempo wzrostu cen ropy naftowej. Rozwazymy jej zmiane - mowi rozmowca “PB” zblizony do Gazpromu.  “

Puls Biznesu, A. Bytniewska, 11.07.08

Strategia Rosji

” Niektorzy obserwatorzy miedzynarodowej sceny politycznej okreslaja polityke energetyczna Rosji mianem Nowej zimnej wojny (…). Gazociagi Nord Stream i South Stream beda nie tylko symboliczna “nowa zelazna kurtyna”, ale realna “gazowa kurtyna” dzielaca kontynent na stara Europe pod wplywami Niemiec i dawna Europe Srodkowo-Wschodnia, powracajaca na lono matki Rosji “

Rzeczpospolita, Grzegorz Pytel, 23.07.08

Strategie naszego wschodniego sasiada juz w skrocie opisalem wyzej. Przypomnijmy jednak - celem Rosji jest uzyskanie kontroli nad regionem Europy Srodkowo-Wschodniej. Rosjanie nie chca dopuscic do tego, aby pojawily sie tutaj wojska amerykanskie oraz tarcza antyrakietowa bo to wiazaloby sie z dalszym oslabieniem tych wplywow - i to nie tylko na polnocy regionu (Estonia - Lotwa - Litwa - Polska) ale i w okolicach Morza Czarnego. Strategicznym celem Rosji jest utrzymanie wplywu nad Ukraina, bo to ona jest kluczem do panowania nad regionem Europy Srodkowo-wschodniej. Rosyjska flota czarnomorska dzierzawi port w Sewastopolu do 2017 r. Jezeli wplywy rosyjskie oslabna i Ukraina wejdzie do NATO Rosja straci calkowicie kontrole nad Morzem Czarnym [10]. A wiec Rosja nie moze sobie pozwolic na utrate kontroli nad Ukraina. Polska zas jest glowna sila starajaca sie zblizyc Ukraine do Zachodu. W interesie Rosji lezy wiec oslabianie znaczenia Polski, Ukrainy a takze i Litwy, Lotwy i Estonii (kontrola Morza Baltyckiego). Na nieszczescie dla nas ten cel moze sie Rosji udac zrealizowac, poniewaz uzyskala niespodziewanego sojusznika wsrod panstw zachodnioeuropejskich jakim sa Niemcy.

Rosjanie sa swiadomi potegi jaka daja gigantyczne zasoby surowcow energetycznych. Od kilkunastu lat dzialaja wedlug doktryny, zgodnie z ktora nalezy uzaleznic od siebie slabsze panstwa wykorzystujac zaleznosc energetyczna. Rosja ma najwieksze zasoby gazu ziemnego na swiecie a na dodatek pokrywa swoim eksportem az okolo 40 % naszej konsumpcji tego surowca. To proste, ze taka zaleznosc Rosja chce wykorzystac. Na szczescie dla nas aktualnie Rosjanie nie moga wplywac na polska polityke w duzym stopniu. Jestesmy w Unii Europejskiej i w NATO a na dodatek nasz kraj to kraj tranzytowy gazu na Zachod. Rosja oczywiscie chce zarobic dobrze na sprzedazy swojego gazu - kraje Europy Zachodniej to wymarzony kontrahent dla Rosji - placa duzo i w terminie. Rosja nie moze wiec przykrecic nam kurka i w ten sposob probowac na nas wplywac poniewaz tym samym ograniczylaby swoj eksport na zachod - a na to Rosja nie moze sobie pozwolic. Rosjanie postanowili rozwiazac ten problem w nastepujacy sposob - wybudowac nowe gazociagi omijajace klopotliwe kraje - Polske i Ukraine.

Obecnie istnieja dwa gazociagi, ktore tlocza rosyjski gaz na zachod. Sa to gazociag Jamal (biegnacy przez Bialorus i Polske) oraz gazociag biegnacy przez Ukraine i Czechy. Rosjanie chca ominac Polske i Ukraine wiec planuja budowe dwoch nowych gazociagow. Jeden ominie Polske na polnocy - Nord Stream, a drugi na poludniu - South Stream. Jezeli uda sie rosjanom rozpoczac budowe Nord Stream (ktora jest blokowana przez Polske i Litwe) bedzie on tloczyl do Niemiec 55 mld m3 gazu rocznie od 2011 r. Uruchomienie South Stream jest planowane na lata 2012 - 2013. Gazociag ten bedzie tloczyl przez Morze Czarne i Balkany okolo 30 mld m3 gazu rocznie [10]. Gdyby te inwestycje doszly do skutku pozwoliloby to rosjanom ominac Polske i Ukraine przy tranzycie gazu do krajow Europy zachodniej. To oznacza, ze Rosja moglaby przykrecic nam kurek bez szkody dla kontrahentow z zachodu. Wplywy rosyjskie na nasz kraj, Ukraine i kraje baltyckie bylyby ogromne. Kazda “niesubordynacja” bylaby karana ograniczeniem dostaw gazu ze szkoda dla naszego kraju. Tak wlasnie Rosjanie chca wykorzystac gaz - jako bron nowej epoki - epoki w ktorej energia jest droga i niedostepna.

Strategia Polski

Wobec tak oczywistego zagrozenia Polacy zaczeli formulowac jakis rodzaj kontrakcji. Podstawowa strategia przeciwdzialania jest dywersyfikacja zrodel gazu i jego magazynowanie oraz wplyw na rozwoj infrastruktury przesylu gazu w Europie (tj. nie dopuszczenie do budowy Nord Stream) a takze zwiekszenie wydobycia krajowego. Dotychczas nasze wysilki byly dosyc mierne. Wydobycie krajowe nigdy nie zaspokoi wszystkich naszych potrzeb a gaz i tak trzeba bedzie importowac. Pytanie brzmi skad ?

1. Dywersyfikacja

Dywersyfikacja kierunkow importu gazu to chyba najlepszy pomysl na uniezaleznienie sie od rosyjskich dostaw. Strategia PGNiG (glowny producent i dystrybutor gazu w Polsce) zaklada zwiekszenie wolumenu importu gazu z polnocy, przy jednoczesnym wzroscie wydobycia krajowego [11]. W przyszlosci PGNiG ma zamiar zbudowac terminal gazu skroplonego w Swinoujsciu. Dzieki temu bedziemy mogli importowac gaz droga morska najprawdopodobniej z rejonu Bliskiego Wschodu lub polnocnej Afryki. Jednak PGNiG sam przyznaje, ze te wyzej wymienione plany moga nie wystarczyc i wiekszosc gazu i tak bedziemy musieli importowac z Rosji. Dlaczego ? Poniewaz gaz rosyjski jest tanszy od surowca z polnocy czy tez z poludnia.

Potrzebne sa tez inne dlugoterminowe i kosztowne dzialania aby uniezaleznic sie od rosyjskiego gazu. Po pierwsze nalezy poprawic jakosc infrastruktury przesylowej pomiedzy Polska a Niemcami i Czechami. W wypadku ustania dostaw z Rosji moznaby tloczyc gaz (chociazby gazociagiem jamalskim) z zachodu [6]. Nalezy tez zwiekszyc import z polnocy i rozwazyc udzial w budowie gazociagu Norweskiego. Polska ta droga moglaby pobierac do 5 mld m3 gazu rocznie. Surowiec z Norwegii bylby drozszy niz ten rosyjski ale trzeba powiedziec sobie jasno - bezpieczenstwa panstwa nie mozna przeliczac na pieniadze. Nalezy tez mocno poprzec realizacje gazociagu Nabucco. Projekt ten mial biec z Turcji poprzez Bulgarie, Rumunie i Wegry do Austrii. Gaz przesylany ta droga pochodzilby z rejonu Morza Kaspijskiego. Polska moglaby pobierac rocznie do 3 mld m3 surowca. Rosjanie lansuja konkurencyjny do Nabucco gazociag - South Stream. Nalezy nie dopuscic do jego budowy.

Na koniec trzeba podkreslic, ze dywersyfikacja dostaw nie rozwiaze naszych problemow na zawsze. Wiekszosc pozostalego na kuli ziemskiej gazu jest w rekach Rosjan i czy tego chcemy czy nie bedziemy musieli go od nich importowac kiedy wyczerpia sie zasoby w Norwegii i na Bliskim Wschodzie. W tym kontekscie nalezaloby sie zastanowic nad szukaniem alternatyw dla gazu.

2. Magazynowanie

Polska powinna rozwijac system magazynow gazu ziemnego. Obecnie dziala 6 podziemnych magazynow tego surowca o lacznej pojemnosci okolo 1,6 mld m3 [9]. Stan na dzien 31.12.07 wynosil 1,2 mld m3 gazu. Ilosc 1,6 mld m3 starczylaby na srednio 45 dni (w zaleznosci od pory roku ta wartosc ulegalaby wahaniom). Zgodnie z Ustawa o zapasach ropy naftowej, produktow naftowych i gazu ziemnego (…) z dnia 23 marca 2007 r. przedsiebiorstwa zajmujace sie produkcja, dystrybucja i przesylem gazu sa zobowiazane do utrzymywania 30 dniowych zapasow tego surowca. Wydaje mi sie, ze zapas na 30 dni to dosyc malo. Rzadzacy powinni poprawic ustawe i zwiekszyc ten czas do conajmniej 60 dni - w koncu mowimy o surowcu o strategicznej wartosci. Ponadto magazyny gazu znajduja sie glownie na poludniu kraju co stwarza pewna asymetrie. Magazyny tak waznego surowca powinny byc rozmieszczone rownomiernie na terenie calego kraju.

3. Dzialania polityczne

Polski rzad powinen podjac pewne dzialania polityczne majace na celu powstrzymanie Rosji przed zrealizowaniem swojego planu. Chodzi oczywiscie o dzialania glownie na arenie europejskiej. Oprocz wspomnianych krokow zwiazanych z gazociagiem Nabucco (zablokowanie budowy gazociagu South Stream) Polacy powinni takze dzialac energicznie aby powstrzymac budowe Nord Stream. Kraje nadbaltyckie powinny zjednoczyc sie w wysilkach na rzecz zastopowania tej inwestycji. Jest ona wielce szkodliwa dla Litwy i Polski, bo gazociag Nord Stream omija te kraje. Niestety Litwa moze dac za wygrana z powodu problemow z elektrownia atomowa w Ignalinie [12]. Zgodnie z zarzadzeniem UE Litwa musi za rok wylaczyc ta instalacje. Wtedy Litwa bedzie musiala importowac wielkie ilosci energii do czasu wybudowania kolejnej duzej elektrowni jadrowej, zapewne razem z Polska a to nastapi dopiero w okolicach roku 2020. Importowac energie Litwa bedzie z Rosji i kraj ten nie chce sie narazac poteznemu sasiadowi. Polacy musza zablokowac Nord Stream za wszelka cene. Budowa tego gazociagu bedzie sukcesem Rosji i Niemiec, ktore swoimi zdradzieckimi dzialaniami moga zdestabilizowac sytuacje energetyczna w regionie.

Podsumowanie

Dzialania, ktore podejmiemy w ciagu kilku nastepnych lat, dotyczace rozwoju energetyki beda rzutowaly daleko w przyszlosc. Dlatego edukacja spoleczenstwa w tym zakresie jest niesamowicie wazna. Nasze spoleczenstwo musi naciskac na rzadzacych azeby ci podjeli wreszcie jakies konkretne kroki majace przeciwdzialac zmiarom rosyjskiego mocarstwa. Pamietajmy, ze to nie chodzi o nas ale o nasze dzieci i wnuki. Nikt z nas nie chcialby przeciez zeby nasze dzieci zyly pod rosyjskim butem tak jak zyli nasi prapradziadkowie. Jak moze dojsc do tej sytuacji ? Zalozmy, ze Rosji udalo sie zrealizowac South Stream i North Stream. Od tamtej pory naciskaliby na nasz kraj i na Ukraine. Za opor karani bylibysmy poprzed odciecie od zrodel energii takich jak ropa czy gaz ziemny. Progresywnie Rosjanie wnikaliby coraz glebiej w nasze panstwo. Podstepem lub naciskiem wybierane bylyby prorosyjskie, marionetkowe rzady. Ktoregos dnia okazaloby sie, ze Polska jest tylko kolejna satelicka republika Wielkiej Rosji. To nie jest domena science fiction - wraz z pojawianiem sie nowych poteg azjatyckich i upadkiem USA a takze brakiem wizji rozwoju UE taka sytuacja jest calkiem mozliwa.

” W latach 90. ugrupowania polityczne porozumialy sie, ze przyszlosc Polski jest w NATO i w Unii Europejskiej. Obecnie zabrzmial ostatni dzwonek, o ile juz nie jest za pozno, aby podobna zgoda polaczyla politykow w tworzeniu i realizacji polityki bezpieczenstwa energetycznego. Jezeli tak sie nie stanie, a skala tej problematyki przerasta pojedyncze ugrupowania polityczne i jedna kadencje, to za kilka, moze kilkanascie lat bedziemy pisac analizy o madrosci po szkodzie. A wydawane beda zapewne w samizdacie. “

Rzeczpospolita, Grzegorz Pytel, 23.07.08

Zrodla: [1] - Wikipedia; [2] - “Gaz ziemny - paliwo XXI wieku” , W. Ostrowski, Fakty - magazyn gospodarczy, 05/06.2004; [3] - CIA Factbook 2006; [4] - “Drogie paliwa rozkrecily koniunkture na poszukiwania gazu”, Rzeczpospolita.pl, 16.03.06 nr. 064;[5] - GUS; [6] - “Polska uzalezniona od rosyjskiego gazu”, B. Chocholowski, www.money.pl. 2005.09.20; [8] - “Czy Polska jest skazana na rosyjski gaz ?, Nowy Przemysl, 2007.10.08; [9] - http://www.rynekgazu.pl; [10] - “Gaz to dzis grozna bron”, G.Pytel, Rzeczpospolita, 23.07.08; [11] - http://www.pgnig.pl ; [12] - “Litewska gra o energie”, Rzeczpospolita, 2 - 3. 08.08;

]]> http://futurewatch.wordpress.com/2008/08/03/gaz-bron-epoki-drogiej-energii/feed/ http://futurewatch.wordpress.com/2008/07/23/filmy-o-technologicznej-osobliwosci/ http://futurewatch.wordpress.com/2008/07/23/filmy-o-technologicznej-osobliwosci/#comments Wed, 23 Jul 2008 08:54:09 +0000 futurewatch http://futurewatch.wordpress.com/?p=121

Znany futurolog i wynalazca Ray Kurzweil kreci dwa filmy zwiazane z lansowana przez niego idea Technologicznej Osobliwosci. Jeden bedzie bardziej skoncentrowany na osobie samego Kurzweila - Transcendent Man a drugi bedzie poswiecony idei Technologicznej Osobliwosci - The Singularity Is Near.

Filmy maja pojawic sie na poczatku 2009 r. - juz nie moge sie doczekac :)

Wiecej na ten temat na blogu Antymatrix.